Filistinli taban hareketlerinin COP31 açıklaması: “Filistin özgürleşmeden iklim adaleti sağlanamaz”

Bizler, Filistinli taban örgütleri, çevre ve insan hakları kuruluşları olarak; emekçileri, sendikaları, iklim adaleti ve insan hakları hareketlerini ve dayanışma örgütlerini aşağıdaki talepler doğrultusunda ortak mücadele ve eylem geliştirmeye çağırıyoruz.

Ekim 2023’ten bu yana İsrail, Gazze’de Filistin halkına yönelik soykırımını sürdürmekte; on binlerce insanı katlederken yaşamın devamını mümkün kılan tüm koşulları da ortadan kaldırmaktadır. Bugün ise Batı Şeria’da etnik temizlik politikalarını daha da yoğunlaştırmaktadır. Filistinlilerin yaşamlarının, topraklarının ve ekosistemlerinin sistematik biçimde yok edilmesi, İsrail’in 78 yıldır Filistin’e dayattığı yerleşimci-sömürgeci projenin temel unsurlarından biridir. Uluslararası Adalet Divanı (UAD), İsrail’in işgal altındaki Filistin topraklarındaki varlığının hukuka aykırı olduğuna hükmetmiş, Soykırım Sözleşmesi kapsamında ise Gazze’deki Filistinlilerin korunması için ihtiyati tedbir kararları almıştır. Eylül 2025’te BM Bağımsız Uluslararası Soruşturma Komisyonu da İsrail’in Gazze’de soykırım suçu işlediği sonucuna varmıştır.

Filistin’in özgürleşmesi, iklim adaletinin ayrılmaz bir parçasıdır. Fosil yakıt tedarik zincirleri İsrail’in askeri saldırganlığını ve hukuka aykırı işgalini beslerken savaş, ekosistemleri de geri dönülmez biçimde tahrip etmektedir. Askeri operasyonlar, yıkım ve yeniden inşa süreçleri devasa miktarda sera gazı emisyonuna yol açmaktadır. İklim eylemi, adil dönüşüm, Filistinli mültecilerin geri dönüşü ve tazminat süreçleri için ayrılması gereken kamu kaynakları ise bu alanlar yerine militarizme aktarılmaktadır. Bu suç ortaklığına son vermek, iklim adaleti hareketinin mücadelesinin ayrılmaz bir parçası olmalıdır. Bir araştırmaya göre, Ekim 2023 ile Ocak 2025 arasındaki 15 aylık dönemde Gazze ve Lübnan’daki askeri operasyonlar, bu operasyonların yol açtığı yıkım ve yeniden inşa faaliyetlerinden kaynaklanan toplam karbon emisyonu 33 milyon tonu aşmıştır. Bu miktar, Ürdün’ün bir yıllık toplam karbon emisyonuna eşdeğerdir. Buna rağmen söz konusu emisyonlar uluslararası iklim müzakerelerinin dışında tutulmaktadır.

Son üç yılda İsrail ordusunun Gazze’de 74 binden fazla Filistinliyi katlettiğine, yetersiz beslenme ve sağlık hizmetlerine erişememe gibi nedenlerle on binlerce insanın daha yaşamını yitirdiğine tanıklık ettik. Aynı zamanda etnik temizlik ve soykırımcı şiddetin Lübnan’a ve bölgenin geneline yayıldığını gördük. İsrail’in uluslararası hukuku ihlal etmeyi sürdürmesini mümkün kılan cezasızlık, devletlerin ve şirketlerin hukuka aykırı işgale, apartheid rejimine ve soykırıma ortak olan faaliyetlerini sonlandırma yönündeki uluslararası hukuk yükümlülüklerini yerine getirmemesinden kaynaklanmaktadır. Bu tablo, gezegenimizi iklim felaketine sürükleyen güç ilişkilerini de bütün açıklığıyla ortaya koymaktadır. Filistinlilerin öncülüğündeki BDS (Boykot, Yatırımların Geri Çekilmesi ve Yaptırımlar) kampanyaları ve geniş kapsamlı dayanışma hareketleri, bu suç ortaklığını sona erdirmek için mücadele etmektedir. Limanlarda, taşımacılıkta, enerji sektöründe ve diğer alanlarda örgütlenen işçiler, İsrail ordusunu ve işgal politikalarını besleyen tedarik zincirlerinin durdurulmasında merkezi bir rol oynamaktadır. İşçiler, aktivistler, araştırmacılar, hukukçular ve çok sayıda sivil toplum kuruluşu; hükümetler, şirketler ve kurumlar üzerindeki baskıyı artırmak ve suç ortaklığına son verilmesini sağlamak amacıyla bir araya gelmektedir. Bu çabalar, suç ortaklığı içeren ticari faaliyetlere yönelik kısıtlamaların güvence altına alınması, uygulanması ve kapsamının genişletilmesi için yürütülen kampanyalarla birlikte sürdürülmelidir.

Hükümetler, şirketler ve kurumlar üzerindeki baskılar şimdiden somut sonuçlar vermeye başlamıştır:

• ReCommon, BDS İtalya ve Disrupt Power’ın da katıldığı geniş kapsamlı bir sivil toplum kampanyasının ardından İtalyan enerji şirketi Eni, Filistin’in doğal gaz kaynaklarını ele geçirmeyi amaçlayan İsrail konsorsiyumundan çekilmiştir. Konsorsiyumun diğer uluslararası ortağı olan Kore-İskoç ortaklığı Dana Petroleum’un da çekilmesi için kampanya sürmektedir.
• BDS Brezilya, PIPD Brazil, PICS, GEEP, petrol işçileri ve diğer toplumsal hareketlerin kararlı mücadelesi sonucunda Sindipetro-RJ, Brezilya’nın 2025 yılında İsrail’e doğrudan petrol ihracatı yapmadığını bildirmiştir. Ancak doğrudan ihracatın durdurulması yeterli değildir. Aracılar ve üçüncü ülkeler üzerinden gerçekleştirilen dolaylı petrol sevkiyatlarının da önüne geçilmelidir.
• RESCOP ve İspanya’daki toplumsal hareketlerin yürüttüğü baskı sonucunda İspanyol hükümeti, silah ve çift kullanımlı teknolojilerin transferine, ayrıca askeri amaçlarla kullanılabilecek yakıtların transit geçişine kısıtlamalar getirmiştir. Buna rağmen İspanya ile İsrail arasındaki askeri ilişkiler fiilen devam etmektedir. Bu nedenle alınan önlemlerin kapsamı genişletilmeli, uygulamaları ve istisnaları sıkı biçimde denetlenmeli, kapsamlı bir silah ambargosu için baskı sürdürülmelidir.
• WhoProfits’in araştırmaları ve BDS hareketi ile ortaklarının yürüttüğü kampanyalar sonucunda İsrail merkezli Netafim ve Meksikalı sahibi Orbia, BM’nin İsrail’in hukuka aykırı işgaline suç ortaklığı yapan işletmelere ilişkin veri tabanına eklenmiştir. Netafim, işgalden, apartheid rejiminden ve etnik temizlikten kazanç sağlarken kendisini sürdürülebilir tarımın öncü şirketlerinden biri olarak tanıtmaktadır. Şirket, İsrail’in Filistinlilere yönelik ihlallerini çevreci bir imajın arkasına gizlemekle, yani yeşil aklama (greenwashing) yapmakla uzun süredir eleştirilmektedir. Netafim’in akıllı sulama platformu NetBeat’te, ölümcül Demir Kubbe füzeleri için geliştirilen dijital teknolojiden yararlanması da şirketin İsrail silah sanayisiyle olan yakın ilişkilerini ortaya koymaktadır. GRAIN başta olmak üzere çeşitli kuruluşların araştırmaları, Netafim ve diğer İsrailli tarım-sanayi şirketlerinin bir yandan toprak gaspı ve borçlandırmayla bağlantıları varken diğer yandan Afrika’da İsrail silah sanayisinin faaliyetlerine nasıl zemin hazırladıklarını göstermektedir.

Bu kazanımlar tanınmalı, genişletilmeli ve her türlü siyasi müdahaleye karşı korunmalıdır. Kısıtlamaların gerçekten uygulanıp uygulanmadığı; fiili sevkiyatlar, dolaylı tedarik yolları ve devam eden kurumsal ilişkiler üzerinden değerlendirilmelidir. Kolombiya’nın İsrail’e kömür ihracatına yönelik yasağı kaldırması, bugüne kadar elde edilen kazanımların siyasi manevralar karşısında korunabilmesi için sürekli ve güçlü bir örgütlenmeye duyulan ihtiyacı açıkça göstermektedir. Nihai hedefimiz, İsrail’in soykırımını, apartheid rejimini ve hukuka aykırı işgalini besleyen tüm maddi kaynak ve tedarik akışını kesmektir.

COP31’e ev sahipliği yapacak olan Türkiye’nin bu tedarik zincirlerindeki rolü özellikle dikkatle ele alınmalıdır. Türkiye, İsrail ile ticarete kısıtlamalar getirmiş ve İsrail’e askeri malzeme ihracatını yasaklamıştır. Ancak çoğunluk hisseleri Azerbaycan devlet petrol şirketi SOCAR ve İngiliz enerji şirketi BP’ye ait olan Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) boru hattı üzerinden taşınan Azerbaycan petrolü, Gürcistan ve Türkiye üzerinden geçerek Ceyhan Limanı aracılığıyla İsrail’e ulaşmaya devam etmektedir.

PICS ve Global Energy Embargo for Palestine (GEEP) tarafından hazırlanan ve Energy Embargo for Palestine, Oil Change International ile SOMO gibi kuruluşların çalışmalarına dayanan araştırma, bu sevkiyat güzergâhını ve petrol akışının sürmesinde rol oynayan şirketleri belgelemektedir.

Türkiye’den, üçüncü ülkeler üzerinden gerçekleştirilen transit geçişler de dâhil olmak üzere, kendi toprakları ve limanları kullanılarak İsrail’e gönderilen petrol sevkiyatlarını derhal durdurmasını talep ediyoruz. Ayrıca bu konuda yürütülen denetimlere ilişkin bağımsız biçimde doğrulanabilir bilgilerin kamuoyuyla paylaşılmasını istiyoruz. Bu sorumluluk yalnızca petrol üreticilerini değil, boru hattı ortaklarını, ticaret şirketlerini ve SOCAR, BP, Vitol ile Heritage Petroleum FZCO dâhil olmak üzere tüm nakliye şirketlerini kapsamaktadır.

Türkiye’de bu petrol akışını durdurmak için mücadele eden işçilerin ve toplumsal hareketlerin yanındayız. Ortak kampanyalar; hedefler, eylem yöntemleri ve yerel hareketlerin ihtiyaç duyduğu destekler de dâhil olmak üzere, o bölgede mücadele yürüten örgütlerle birlikte ve onların öncülüğünde şekillendirilmelidir.

COP31 taleplerimiz

Bizler, Filistinli taban örgütleri, çevre ve insan hakları kuruluşları olarak; emekçileri, sendikaları, iklim adaleti ve insan hakları hareketlerini ve dayanışma örgütlerini aşağıdaki talepler doğrultusunda ortak mücadele ve eylem geliştirmeye çağırıyoruz.

1. İsrail, BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nden (UNFCCC) çıkarılsın

• Gazze’de Filistin halkına karşı soykırım suçu işleyen ve apartheid rejimini sürdüren İsrail’in bir BM iklim konferansına katılması, bu suçların meşrulaştırılmasına hizmet etmektedir. İsrail’in COP31’de yer alması, konferansın ve küresel iklim adaleti gündeminin güvenilirliğini zedelemektedir.
• İsrail uluslararası hukuka bütünüyle uyana ve mültecilerin geri dönüş ve tazminat hakları da dahil olmak üzere Filistin halkının haklarını tanıyıp bunlara saygı gösterene kadar UNFCCC üyeliğinin askıya alınmasını ve COP toplantılarının gerçekleştirildiği alanlardan çıkarılmasını talep ediyoruz.

2. Filistin’in enerji kaynaklarına yönelik hukuka aykırı gaspa son verilsin

• Filistin karasularındaki doğal gaz kaynaklarını hukuka aykırı biçimde çıkarmayı hedefleyen, Ratio Energies ortaklığındaki İsrail konsorsiyumundan Kore-İskoç şirketi Dana Petroleum’un çekilmesi için yürütülen kampanyaya katılın.

3. İsrail’e enerji ambargosu uygulansın

• Chevron, SOCAR, BP, Vitol, Heritage Petroleum FZCO, Drummond ve Glencore başta olmak üzere, İsrail’in Filistin halkına yönelik soykırımını, apartheid rejimini ve hukuka aykırı askeri işgalini besleyen petrol, doğal gaz ve kömür tedarik zincirlerinde yer alan enerji şirketleri üzerindeki baskıyı artırın.
• Azerbaycan, Kazakistan, Gabon, Nijerya ve Güney Afrika gibi ihracatçı ülkelerin İsrail’e petrol, doğal gaz ve kömür ihracatını durdurması; Türkiye, Kıbrıs ve Rusya gibi transit ülkelerin ise kendi toprakları ve limanları üzerinden İsrail’e yapılan enerji sevkiyatlarını engellemesi için uluslararası ölçekte harekete geçin. Bu kısıtlamalar, aracı şirketler üzerinden gerçekleştirilen sevkiyatlar da dâhil olmak üzere tüm doğrudan ve dolaylı tedarik yollarını kapsamalıdır.
• Filistin’in gaz kaynaklarının gaspına ve hukuka aykırı boru hattı altyapısına dayanan, işgali, apartheid rejimini ve soykırımı besleyen AB-Mısır-İsrail doğal gaz anlaşmalarına karşı çıkın.
• İşçilerin ve işçi örgütlerinin, söz konusu enerji sevkiyatlarını durdurmaya yönelik ortak eylemler geliştirmelerini destekleyin. Bu mücadele, hukuki destek, dayanışma fonları ve olası misillemelere karşı koruma mekanizmalarıyla güçlendirilmelidir.

4. Tarım-sanayi şirketlerinin suç ortaklığına, su Apartheid’ına, sahte teknolojik çözümlere ve yeşil aklamaya son verilsin

• İsrail’in yerleşimci-sömürgeci politikalarından ve toprak gaspından kazanç sağlayan Netafim, Adama, ICL Group ve diğer tarım-sanayi şirketlerini boykot edin; bu şirketlerdeki yatırımlarınızı geri çekin.
• Gazze’nin suyunun kesilmesinde, hukuka aykırı yerleşimlerin sürdürülmesinde ve su apartheid’ının uygulanmasında rol oynayan İsrail devlet su şirketi Mekorot ile yapılmış tüm anlaşmaları feshedin.
• Gezegen üzerindeki kontrolü şirketlerin ve militarize edilmiş yapıların elinde toplayan güneş jeomühendisliği ve benzeri sahte teknolojik çözümlerin geliştirilmesine, test edilmesine ve ticarileştirilmesine karşı çıkın. İsrail-ABD ortaklığı Stardust Solutions gibi şirketler aracılığıyla yürütülen faaliyetler de bu kapsamda değerlendirilmelidir.
• İsrail’in uluslararası hukuku ihlal eden uygulamalarını çevreci bir söylemle meşrulaştırmaya çalışan tarım ve su şirketlerini teşhir edin. Küresel gıda ve su egemenliği mücadelelerini, Filistin halkının toprak, su, yaşam, adalet ve özgürlük mücadelesiyle birleştirin.
• İsrail’le ve işgale suç ortaklığı yapan kurum ve üniversitelerle iklim eylemi alanında yürütülen tüm ortak araştırma ve çalışmaları sonlandırın.

5. Askeri ve çatışma kaynaklı emisyonlar iklim gündemine alınsın; kaynakların soykırıma aktarılması teşhir edilsin

• İklim adaleti hareketlerini, sendikaları ve dayanışma örgütlerini COP31 boyunca askeri faaliyetlerden ve çatışmalardan kaynaklanan emisyonları gündeme taşımak için harekete geçirin. Bu doğrultuda kamuoyunu bilgilendirme çalışmaları yürütün, ilgili taraflara müdahalelerde bulunun ve devlet heyetleriyle temas kurun. Bu ortak çabaları sonraki COP toplantılarında da koordine biçimde sürdürün.
• Emisyon azaltım taahhütlerinin yanı sıra, askeri emisyonların kapsamlı, zorunlu ve şeffaf biçimde raporlanmasını; çatışmalardan kaynaklanan emisyonların güvenilir yöntemlerle hesaplanmasını sağlayacak resmî bir UNFCCC sürecinin başlatılmasını talep edin. COP32’ye kadar ortak öneriler geliştirin ve bu önerileri destekleyen devlet heyetleriyle birlikte hareket ederek COP33’te müzakere edilmiş bir karar alınması için baskı oluşturun. Bu çalışmalar, soykırımı besleyen askeri ve enerji tedarik zincirlerini durdurma ve silahsızlanmayı ilerletme hedefinden bağımsız ele alınmamalıdır.
• Uçak yakıtı, ham petrol, doğal gaz ve kömür dâhil olmak üzere silahlı kuvvetlere sağlanan fosil yakıtların tedarikinde şeffaflık talep edin. Askeri yakıt tedarik zincirlerinin, çatışma kaynaklı emisyonların başlıca kaynaklarından biri olduğunu kabul ettirin. Devletleri, hukuka aykırı bir duruma yardım veya yataklık etmeme yükümlülükleri doğrultusunda, soykırımı, apartheid rejimini ve hukuka aykırı işgali besleme riski taşıdığına ilişkin kanıt bulunan fosil yakıt sevkiyatlarını düzenlemeye ve durdurmaya çağırın.
• Fosil yakıt, silah ve apartheid bağlantılı şirketlerin iklim müzakereleri üzerinde etkili olmasını engelleyecek bir UNFCCC çıkar çatışması politikasının kabul edilmesini talep edin.
• İsrail’in uluslararası hukuku ihlal eden uygulamalarının mevcut ve gelecekte ortaya çıkması beklenen maliyetlerinin değerlendirilmesini talep edin. Bu maliyetlerin adil dönüşüm ve kayıp-zarar fonları dâhil olmak üzere iklim finansmanına erişim ve bu kaynakların kullanılabilirliği üzerindeki etkileri de hesaba katılmalıdır.

COP31 için Antalya’da bir araya gelen tüm hareketlere çağrımız

• Bu talepleri savunuculuk, iletişim ve örgütlenme çalışmalarınızın bir parçası haline getirin.
• Şirketlerin ve kurumların suç ortaklığına son verilmesi için Filistinliler öncülüğündeki BDS kampanyalarını ve işçi odaklı örgütlenmeleri güçlendirin. Kolektif eylem yürütenlere uzun vadeli ve sürdürülebilir destek sağlayın.
• İklim adaleti mücadelesini sömürgeciliğe ve apartheid rejimlerine karşı yürütülen mücadelelerle buluşturan ortak kampanyalar geliştirin.
• COP31 kapsamındaki çalışmalarınızda askeri ve çatışma kaynaklı emisyonları gündeme taşıyın. COP33’te müzakere edilmiş bir karar alınmasını sağlamak üzere yürütülecek koordine örgütlenme çalışmalarına katılın.

Filistin özgürleşmeden iklim adaleti sağlanamaz.

İmzacılar

• Filistin İklim Stratejisi Enstitüsü (PICS)
• Filistin Boykot, Yatırımların Geri Çekilmesi ve Yaptırım Hareketi (BDS)
• Filistin Tabanlı Apartheid Duvarına Karşı Kampanya (Stop the Wall)
• Filistin Çevre Sivil Toplum Kuruluşları Ağı (PENGON)
• Filistin İçin Küresel Enerji Ambargosu (GEEP)
• Filistin Kamu Diplomasisi Enstitüsü (PIPD)

[Uluslararası BDS hareketinin web sitesinde 4 Kasım 2026 tarihinde yayımlanan orijinalinden Emir Doğan Yılmaz tarafından bdsturkiye.org için çevrilmiştir]